ΕΝΟΤΗΤΑ 8 Ερωτικές εκδικήσεις

 ΕΝΟΤΗΤΑ 8

Ερωτικές εκδικήσεις                                      (Παύλος Νιρβάνας, Τα Άπαντα)

Ὅταν βλέπω κάποιον νὰ περπατῇ ἐπάνω-κάτω καὶ νὰ μελετᾷ μίαν ἐρωτικὴν ἐκδίκησιν, λέγω ἀπὸ μέσα μου: «Ἰδοὺ ἕνας ἄνθρωπος, ποὺ ἑτοιμάζεται νὰ κάμῃ μίαν ἀνοησίαν!».

Kαθένας τὴν κάμνει μὲ τὸν τρόπον του. Ἄλλος φονεύει. Ἀλλὰ ὁ θάνατος εἶναι μυστήριον. Ἄλλος αὐτοκτονεῖ. Ἀλλὰ ἡ αὐτοκτονία εἶναι μία ἠλιθιότης. Ἄλλος σπεύδει νὰ ὑπανδρευθῇ μὲ τὸ πρῶτον ἀδέσποτον θῆλυ, ποὺ συναντᾷ εἰς τὸν δρόμον του, φανταζόμενος ὅτι ἐκδικεῖται μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν ἐκείνην, ποὺ ἔπαυσε νὰ τὸν ἀγαπᾷ. Αὐτὸ εἶναι ξεκαρδιστικὴ κωμῳδία. Ἄλλος γράφει ἕνα δρᾶμα, εἰς τὸ ὁποῖον καυτηριάζει τὰς γυναῖκας. Κανείς, μὲ μίαν λέξιν, δὲν ἐστάθη ἱκανὸς νὰ ἐκδικηθῇ ἐπαξίως μίαν γυναῖκα εἰς τὸν κόσμον αὐτόν.

Tο πρᾶγμα εἶναι εὐεξήγητον. Ὅλοι οἱ ἐκδικηταὶ τῆς γυναικείας ἀπιστίας ἐνεργοῦν μ᾿ ἕνα τρόπον ἐσφαλμένον εἰς τὴν βάσιν του. Ἐνεργοῦν δηλαδὴ μ᾿ ἕνα τρόπον ὑπερβολικὰ σοβαρὸν καὶ πολὺ συχνὰ τραγικόν. Προτιμοῦν τὴν τραγῳδίαν ἐκεῖ, ὅπου κατ᾿ ἐξοχὴν θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ φάρσα. Δι᾿ αὐτὸ ἀκριβῶς οἱ σοφώτεροι δὲν περιπατοῦν πιὰ ἐπάνω-κάτω, μετὰ τὴν προδοσίαν ἢ τὴν ἐγκατάλειψιν καὶ δὲν μελετοῦν μίαν ἐκδίκησιν. Ἔτσι διασῴζουν τὴν ἀξιοπρέπειάν των, χωρὶς νὰ μείνουν καὶ ἐντελῶς ἀνεκδίκητοι.

Ἐν τούτοις, ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν τιμητικὴν ἐξαίρεσιν διὰ τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐπραγματοποίησε πρωτότυπον ἐκδίκησιν. Ἐπῆγε νύκτα εἰς τὴν θύραν τῆς ἀπίστου καὶ τῆς ἐτοιχοκόλλησε μίαν ἐπιγραφήν: «Ἐδῶ ὑπάρχει εὐλογιά». Τίποτε ἄλλο! Τὸ ἄλλο πρωὶ οἱ διαβᾶται ἐπερνοῦσαν, ἐσταματοῦσαν, ἐδιάβαζαν καὶ ἔφευγαν ἔντρομοι μακρυά. Ὁ γαλατὰς δὲν ἐκτύπησε τὴν θύραν ἐκεῖνο τὸ πρωί. Ὁ μανάβης δὲν ἐσταμάτησεν. Ὁ γραμματοκομιστής, ποὺ ἔφερνε μίαν ἐρωτικὴν ἐπιστολήν, τὴν ἐξανάβαλεν εἰς τὸν σάκκον του καὶ ἔφυγεν. Ὁ νέος ἐραστής ἀνέκρουσε πρύμναν καὶ δὲν ἐφάνη πλέον. Ὅταν ἡ ἄπιστος ἀντελήφθη τὴν συμφορὰν καὶ ἔστειλε νὰ ξεσχίσουν τὴν καταχθονίαν ἐπιγραφήν, ἦτο πλέον ἀργά. Ὁ προδοθεὶς ἐραστὴς εἶχεν ἐκδικηθῆ! Καὶ εἶχεν ἐκδικηθῆ κυρίως, διότι ἡ ἄπιστος τὸν ἐφαντάζετο ξεκαρδισμένον ἀπὸ τὰ γέλια εἰς μίαν γωνίαν τοῦ δρόμου, ἐνῷ θὰ ἤθελε νὰ τὸν φαντασθῇ ἀπηγχονισμένον ἀπὸ τὴν ὀροφὴν τοῦ δωματίου του.

Ὅταν τὸν ἐρώτησαν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, διατὶ προέβη εἰς τὴν ἀθλίαν αὐτὴν πρᾶξιν, λέγουν ὅτι ἀπεκρίθη ἀφελέστατα:

- Ἤθελα νὰ τῆς στείλω τὴ βλογιὰ στὰ ὄμορφα μουτράκια της. Ἀφοῦ δὲν μποροῦσα νὰ τὸ κάμω, τῆς τὴν ἔστειλα στὴν πόρτα της.

Καὶ ἡ Ἀστυνομία ἀπέλυσε τὸν ἐραστὴν καὶ ἔστειλε τὸν ἀστυίατρον νὰ ἐμβολιάσῃ τὴν ἐρωμένην, διὰ κάθε ἐνδεχόμενον καὶ διὰ τὴν ἡσυχίαν τῆς συνοικίας. Ἡ φάρσα καὶ ἡ ἐκδίκησις ἔλαβε τοιουτοτρόπως τὴν ὡραίαν της συνέχειαν.

(Διασκευή)

 

Εντοπισμός μετοχών και απόδοση του νοήματός τους

 

Στο κείμενό μας δεν γίνεται εκτεταμένη χρήση της μετοχής. Αυτό συμβαίνει, επειδή ο συγγραφέας επιλέγει μια μορφή απλούστερης καθαρεύουσας. Μια μορφή γλώσσας που βρίσκεται πλησιέστερα στα σύγχρονα Ελληνικά. Μερικές μετοχές, μάλιστα, δεν χρειάζεται να τις αποδώσουμε με άλλον τρόπο, διότι, απλώς, αντιλαμβανόμαστε άμεσα το νόημά τους.

 

φανταζόμενος ὅτι ἐκδικεῖται: επειδή φαντάζεται ότι εκδικείται

 

ἐνεργοῦν μ᾿ ἕνα τρόπον ἐσφαλμένον εἰς τὴν βάσιν του: ενεργούν (συμπεριφέρονται) με έναν τρόπο βασικά λανθασμένο

 

κατ᾿ ἐξοχὴν θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ φάρσα: περισσότερο από κάθε άλλο θα ήταν ενδεδειγμένη (ταιριστή) η φάρσα (το αστείο, η πλάκα)

 

Ὁ προδοθεὶς ἐραστὴς: ο εραστής που είχε προδοθεί

 

τὸν ἐφαντάζετο ξεκαρδισμένον ἀπὸ τὰ γέλια: τον φανταζόταν να έχει ξεκαρδιστεί από τα γέλια

 

θὰ ἤθελε νὰ τὸν φαντασθῇ ἀπηγχονισμένον: θα ήθελε να τον φανταστεί απαγχονισμένο (κρεμασμένο)

 

 

Επεξηγηματικά

 

νὰ μελετᾷ	να σκέφτεται, να σχεδιάζει
κάμω	κάνω
σπεύδω	τρέχω, κάνω κάτι βιαστικά
ἀδέσποτον θῆλυ	γυναίκα που δεν ελέγχει κανείς (ανύπαντρη)
καυτηριάζω	καίω, σχολιάζω με αυστηρό τρόπο
ἐπαξίως	με τρόπο που αξίζει, επάξια
ἐνδεδειγμένη	ταιριαστή, κατάλληλη
τὴν ἀξιοπρέπειάν των	την αξιοπρέπειά τους
ἐν τούτοις	παρ’ όλα αυτά, ωστόσο
εὐλογιά (βλογιὰ)	μία επικίνδυνη μολυσματική ασθένεια
οἱ διαβᾶται	οι περαστικοί
γραμματοκομιστής	ταχυδρόμος
ἀνέκρουσε πρύμναν	το έβαλε στα πόδια, έφυγε
τὴν καταχθονίαν ἐπιγραφήν	την ύπουλη (κακόβουλη) επιγραφή
ἀπηγχονισμένον	κρεμασμένο
διατὶ προέβη	γιατί έκανε
ἀπεκρίθη ἀφελέστατα	απάντησε εντελώς απλά και απονήρευτα
ἀπέλυσε	ελευθέρωσε, επέτρεψε να φύγει
ἀστυίατρος	γιατρός υπεύθυνος για την δημόσια υγεία

 

Χρήσιμες παρατηρήσεις για την κλίση/ορθογραφία

 

1. Ας προσέξουμε την κατάληξη –η

Στο κείμενο υπάρχουν οι τύποι: ἐστάθη, ἐφάνη, ἀντελήφθη, προέβη, ἀπεκρίθη

Η κατάληξη αυτή συναντάται στην κλίση του Αορίστου κάποιων ρημάτων στα Αρχαία Ελληνικά. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα, μπορούμε να δούμε τον Αόριστο του «βαίνω» = πηγαίνω και του «λαμβάνομαι».

 

ἔβην ἔβης ἔβη ἔβημεν ἔβητε ἔβησαν

  

ἐλήφθην ἐλήφθης ἐλήφθη ἐλήφθημεν ἐλήφθητε ἐλήφθησαν

 

Στα Νέα Ελληνικά συναντάμε επίσης αυτή την κατάληξη του Αορίστου (κυρίως στο γ΄ ενικό πρόσωπο). Κάποια παραδείγματα:

 

Ελήφθη μια κρίσιμη  απόφαση - Το μήνυμα ελήφθη από τους παραλήπτες 

Συνελήφθη ο ένοχος

Εξελέγη νέος πρόεδρος

Κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ

Όταν τον είδα ξαφνικά απέναντί μου, εξεπλάγην

Με συνεχάρη για την επιτυχία μου

 

 

2. Ένα «ῃ» αντί για «ει», ένα «ω» αντί για «ου»

Η παραπάνω παρατήρηση ισχύει για την παλαιότερη ορθογραφία των ρηματικών καταλήξεων. Συμβαίνει

α) όταν προηγείται το «να», το «ας» και το «θα»

β) όταν το ρήμα βρίσκεται σε χρόνο παρακείμενο (έχω πάει…) ή υπερσυντέλικο (είχα πάει…)

Στο κείμενό μας έχουμε:

(α) νὰ περπατῇ = να περπατεί

      νὰ κάμῃ = να κάμει (να κάνει)

      νὰ ὑπανδρευθῇ = να παντρευτεί

      νὰ ἐκδικηθῇ = να εκδικηθεί

      νὰ κάμωμεν = να κάμουμε (να κάνουμε)

      νὰ τὸν φαντασθῇ = να τον φανταστεί

      νὰ ἐμβολιάσῃ = να εμβολιάσει

(β) εἶχεν ἐκδικηθῆ = είχε εκδικηθεί

 

 

3. Τα θηλυκά ουσιαστικά με την κατάληξη –ότης, στα Νέα Ελληνικά έχουν την κατάληξη –ότητα. Π.χ. το ουσιαστικό «ἠλιθιότης» του κειμένου μας, σήμερα αποδίδεται ως «ηλιθιότητα».

Άλλα παραδείγματα: ὀμοιότης = ομοιότητα, ἑνότης = ενότητα, κοινότης = κοινότητα.

 

 

4. Ίσως έχετε ακούσει τις φράσεις: «Ερωτηθείς σχετικά, ο υπουργός δήλωσε ότι…» «Ο δήμαρχος της πόλης, ερωτηθείς από τους δημοσιογράφους, ανέφερε ότι…» ή τις φράσεις «το δηλωθέν εισόδημα», «τα ληφθέντα αρχεία στον Η/Υ».

Οι τύποι αυτοί είναι παθητικές μετοχές και έχουν περιορισμένη χρήση στα Νέα Ελληνικά. Ωστόσο, είναι σημαντικοί, διότι σε προγενέστερες μορφές της Ελληνικής Γλώσσας χρησιμοποιούνται εκτενώς.

 

Ας δούμε πώς κλίνονται στο αρσενικό και στο ουδέτερο γένος:

 

Ενικός αριθμός
	Αρσενικό	Ουδέτερο
Ονομαστική	ὁ λυθείς	τὸ λυθέν
Γενική	τοῦ λυθέντος	τοῦ λυθέντος
Δοτική	τῷ λυθέντι	τῷ λυθέντι
Αιτιατική	τὸν λυθέντα	τὸ λυθέν
Κλητική	ὦ λυθείς	ὦ λυθέν
Πληθυντικός αριθμός
	Αρσενικό	Ουδέτερο
Ονομαστική	οἱ λυθέντες	τὰ λυθέντα
Γενική	τῶν λυθέντων	τῶν λυθέντων
Δοτική	τοῖς λυθεῖσι	τοῖς λυθεῖσι
Αιτιατική	τοὺς λυθέντας	τὰ λυθέντα
Κλητική	ὦ λυθέντες	ὦ λυθέντα

 

 

 

Ολοκληρώνοντας την Ενότητα 8

 

Όταν συνδυάζοναι ένα επίθετο και ένα ουσιαστικό, το καθένα από αυτά κλίνεται με βάση τους κανόνες που καθορίζουν την κλίση του. Με άλλα λόγια, παρόλο που επίθετο και ουσιαστικό αποτελούν μια νοηματική ενότητα, το καθένα διατηρεί τις καταλήξεις του, χωρίς να επηρεάζεται από τις καταλήξεις του άλλου.

 

Ας δούμε δύο παραδείγματα από το κείμενό μας:

α) πρωτότυπον ἐκδίκησιν  

β) ἡ ἄπιστος (γυνή)

 

α) Το επίθετο πρωτότυπον είναι θηλυκού γένους, επειδή συνδέεται νοηματικά με το θηλυκό ουσιαστικό ἐκδίκησιν. Θα το κλίνουμε όπως τα «ὁ ἄφθονος - ἡ ἄφθονος». Είναι Επίθετο θηλυκού γένους που κλίνεται όπως τα αντίστοιχα αρσενικά. Το συναντήσαμε στην Ενότητα 6. Το άρθρο είναι θηλυκού γένους, οι καταλήξεις ίδιες με το αντίστοιχο αρσενικό (ὁ πρωτότυπος). Την ἐκδίκησιν θα την κλίνουμε ακριβώς όπως το ουσιαστικό «ἡ φύσις» που συναντήσαμε στην ενότητα 3.

 

Ενικός αριθμός
Ονομαστική	ἡ πρωτότυπος ἐκδίκησις
Γενική	τῆς πρωτοτύπου ἐκδικήσεως
Δοτική	τῇ πρωτοτύπῳ ἐκδικήσει
Αιτιατική	τὴν πρωτότυπον ἐκδίκησιν
Κλητική	ὦ πρωτότυπε ἐκδίκησι
Πληθυντικός αριθμός
Ονομαστική	αἱ πρωτότυποι ἐκδικήσεις
Γενική	τῶν πρωτοτύπων ἐκδικήσεων
Δοτική	ταῖς πρωτοτύποις ἐκδικήσεσι(ν)
Αιτιατική	τὰς πρωτοτύπους ἐκδικήσεις
Κλητική	ὦ πρωτότυποι ἐκδικήσεις

 

 

β) Το επίθετο ἡ ἄπιστος ανήκει στην ίδια κατηγορία με το επίθετο «ἡ πρωτότυπος» που μόλις είδαμε: Το άρθρο είναι θηλυκού γένους, οι καταλήξεις ίδιες με το αντίστοιχο αρσενικό (ὁ ἄπιστος). Το ουσιαστικό ἡ γυνή θα το κλίνουμε όπως το γνωρίσαμε στην Ενότητα 1.

 

Ενικός αριθμός
Ονομαστική	ἡ ἄπιστος γυνή
Γενική	τῆς ἀπίστου γυναικός
Δοτική	τῇ ἀπίστῳ γυναικί
Αιτιατική	τὴν ἄπιστον γυναῖκα
Κλητική	ὦ ἄπιστε γύναι
Πληθυντικός αριθμός
Ονομαστική	αἱ ἄπιστοι γυναῖκες
Γενική	τῶν ἀπίστων γυναικῶν
Δοτική	ταῖς ἀπίστοις γυναιξί(ν)
Αιτιατική	τὰς ἀπίστους γυναῖκας
Κλητική	ὦ ἄπιστοι γυναῖκες