ΕΝΟΤΗΤΑ 6 Η τιμωρία της κακιάς πεθεράς [Α]

 Η τιμωρία της κακιάς πεθεράς  [Α]            (Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Τὸ χριστόψωμο)

  

Περὶ μιᾶς κακῆς πενθερᾶς σήμερον ὁ λόγος.

Εἰς τί ἔπταιεν ἡ ἀτυχὴς νέα Διαλεχτή, ἂν ἦτο στεῖρα καὶ ἄτεκνος; Εἶχε νυμφευθῆ πρὸ ἑπταετίας, ἔκτοτε δὶς μετέβη εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Αἰδηψοῦ, πεντάκις τῆς ἔδωκαν νὰ πίῃ διάφορα βότανα. Εἰς μάτην, ἡ γῆ ἔμενεν ἄγονος. Δύο ἢ τρεῖς γύφτισσαι τῆς ἔδωκαν νὰ φορέσῃ περίαπτα θαυματουργὰ περὶ τὰς μασχάλας, εἰποῦσαι αὐτῇ ὅτι τοῦτο ἦτο τὸ μόνον μέσον, ὅπως γεννήσῃ, καὶ μάλιστα υἱόν. Τέλος, καλόγηρός τις τῇ ἐδώρησεν ἡγιασμένον κομβολόγιον, εἰπὼν αὐτῇ νὰ τὸ βαπτίζῃ καὶ νὰ πίνῃ τὸ ὕδωρ. Τὰ πάντα μάταια.

Ἐπὶ τέλους μὲ τὴν ἀπελπισίαν ἦλθε καὶ ἡ ἀνάπαυσις τῆς συνειδήσεως.  Ἡ Διαλεχτὴ δὲν ἐνόμιζεν ἑαυτὴν ἔνοχον. Τὸ αὐτὸ ὅμως δὲν ἐφρόνει καὶ ἡ πενθερά της, ἥτις ἐπέρριπτεν εἰς τὴν νύμφην αὐτῆς τὸ σφάλμα τῆς μὴ ἀποκτήσεως ἐγγόνου διὰ τὸ γῆράς της. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ σύζυγος τῆς Διαλεχτῆς ἦτο τὸ μόνον τέκνον τῆς γραίας ταύτης. Ἂν δὲν τῷ ἐγέννα ἡ σύζυγός του, ἡ γενεὰ ἐχάνετο. Περίεργον δὲ ὅτι πᾶς Ἕλλην τῆς ἐποχῆς μας ἱερώτατον θεωρεῖ χρέος τὴν διαιώνισιν τοῦ γένους του.

Ὁσάκις ὁ υἱός της ἐπέστρεφεν ἐκ τοῦ ταξιδίου του, διότι εἶχε βρατσέραν, ἡ γραῖα ἤρχετο εἰς προϋπάντησιν αὐτοῦ καὶ δὲν ἔλεγε μόνα τὰ ἐλάττώματά τῆς συζύγου, ἀλλὰ τὰ αὐγάτιζε. Ὁ καπετὰν Καντάκης, τὰ ἤκουεν ὅλα αὐτά, ἡ φαντασία του ἐφούσκωνεν, ἐξερχόμενος εἶτα συνήντα τοὺς συναδέλφους του ναυτικούς, ἔπινεν ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ρώμια, εἰσήρχετο οἴκαδε καὶ βάρβαροι σκηναὶ συνέβαινον τότε μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς συζύγου του.

Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα μέχρι τῆς παραμονῆς τῶν Χριστουγέννων.

                                                                                                                                                       (Διασκευή)

 

Εντοπισμός μετοχών και απόδοση του νοήματός τους

Έχοντας υπόψη τον γνωστό πίνακα με τις επιλογές για το πιθανό νόημα των μετοχών…

ότι - που - αν και - καθώς  - επειδή – αφού - όταν - αν  –οντας ή –ώντας   –μένος, –μένη, –μένο

… αποδίδουμε:

… γύφτισσαι τῆς ἔδωκαν νὰ φορέσῃ περίαπτα θαυματουργὰ. περὶ τὰς μασχάλας, εἰποῦσαι αὐτῇ … γύφτισσες της έδωσαν να φορέσει θαυματουργά φυλαχτά γύρω από τις μασχάλες, λέγοντάς της

 

… καλόγηρός τις τῇ ἐδώρησεν ἡγιασμένον κομβολόγιον, εἰπὼν αὐτῇ … κάποιος καλόγερος της χάρισε ένα αγιασμένο κομποσκοίνι λέγοντάς της

 

Ὁ καπετὰν Καντάκης… ἐξερχόμενος εἶτα συνήντα τοὺς συναδέλφους του Ο καπετὰν Καντάκης… όταν έπειτα έβγαινε έξω, συναντούσε τους συναδέλφους του

 

Επίθετα θηλυκού γένους που κλίνονται όπως τα αντίστοιχα αρσενικά

Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν, κυρίως, τα επίθετα θηλυκού γένους που είναι σύνθετες λέξεις, όπως:

ἡ ἄ-τεκνος,  ἡ ἄ-γονος,   ἡ ἀξιό-μαχος,   ἡ ἔν-δοξος, ἡ ἄφθονος

… αλλά και κάποια, συγκεκριμένα, που δεν είναι σύνθετες λέξεις, όπως το «βάρβαρος» στο κείμενό μας: βάρβαροι σκηναὶ

à Το μόνο που αλλάζει είναι το άρθρο. Οι καταλήξεις είναι πάντα ίδιες. Ενδεικτικά:

ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ: ὁ ἄφθονος - ἡ ἄφθονος

ΓΕΝΙΚΗ: τοῦ ἀφθόνου - τῆς ἀφθόνου

ΔΟΤΙΚΗ: τῷ ἀφθόνῳ - τῇ ἀφθόνῳ

και ούτω καθεξής.

 

Γνωρίζουμε καλύτερα την πρόθεση «περὶ»

Περὶ μιᾶς κακῆς πενθερᾶς  -  περὶ τὰς μασχάλας

Για την πρόθεση αυτή γνωρίζουμε ήδη μία χρήση. Ας την θυμηθούμε:

Πρόθεση	Πτώση	Σημασία	Παραδείγματα
περί	αιτιατική	τόπος [γύρω από]	ἔριπτε περὶ ἑαυτὴν τὸ βλέμμα = έριχνε το βλέμμα της γύρω από τον εαυτό της

Η χρήση αυτή ταιριάζει με την φράση «περὶ τὰς μασχάλας» του κειμένου μας. Την αποδίδουμε: «γύρω από τις μασχάλες».

Η ίδια πρόθεση, πάλι με αιτιατική πτώση, δηλώνει το «περίπου»

Πρόθεση	Πτώση	Σημασία	Παραδείγματα
περί	αιτιατική	«περίπου»	περὶ τὴν αὐγήν = περίπου την αυγή, κατά την αυγή

 

Στην άλλη φράση, «Περὶ μιᾶς κακῆς πενθερᾶς», η πρόθεση έχει δίπλα της γενική πτώση. Στην περίπτωση αυτή, αποδίδουμε: «Σχετικά με μια κακιά πεθερά».

Συμπληρώνουμε, λοιπόν:

Πρόθεση	Πτώση	Σημασία	Παραδείγματα
περί	γενική	σχετικά με	Περὶ μιᾶς κακῆς πενθερᾶς = Σχετικά με μια κακιά πεθερά (Σήμερα λέμε: «Περί τίνος πρόκειται;» [περί + γενική]και εννοούμε «Σχετικά με τι;»

«πρὸ»: άλλη μια πρόθεση με δύο σημασίες

Στο κείμενό μας έχουμε την φράση «πρὸ ἑπταετίας», δηλαδή «πριν από μια επταετία, πριν από επτά χρόνια». Όπως ακριβώς αποδίδουμε την φράση «πρό Χριστοῦ» = πριν από τον Χριστό. Εκτός από χρόνο, η ίδια πρόθεση μπορεί να δηλώνει και τόπο. Ας το δούμε ολοκληρωμένα:

Πρόθεση	Πτώση	Σημασία	Παραδείγματα
πρό	γενική	χρόνος [πριν από]	πρὸ ἑπταετίας = πριν από μια επταετία πρό Χριστοῦ = πριν από τον Χριστό
		τόπος [μπροστά σε]	πρὸ τῶν πυλῶν = μπροστά στις πύλες

 

 

 

Επεξηγηματικά

 

ἔκτοτε	από τότε
δὶς	δύο φορές
πεντάκις	πέντε φορές
εἰς μάτην	μάταια, χωρίς αποτέλεσμα
περίαπτα	φυλαχτά
ὅπως γεννήσῃ	για να γεννήσει
νὰ τὸ βαπτίζῃ	να το βυθίζει σε νερό
δὲν ἐνόμιζεν ἑαυτὴν ἔνοχον	δεν θεωρούσε τον εαυτό της ένοχο
τὸ αὐτὸ ὅμως δὲν ἐφρόνει	δεν πίστευε όμως το ίδιο
ἥτις	η οποία (ἥ + τις)
διὰ τὸ γῆράς της	για τα γεράματά της
ἂν δὲν τῷ ἐγέννα	αν δεν του γεννούσε (ένα παιδί)
τὴν διαιώνισιν	τη διατήρηση στους αιώνες, για πάντα
ὁσάκις	όσες φορές, κάθε φορά που
ἐκ τοῦ ταξιδίου του	από το ταξίδι του
βρατσέρα	μικρό ιστιοφόρο πλοίο
ἤρχετο εἰς προϋπάντησιν αὐτοῦ	ερχόταν να τον υποδεχτεί
τὰ αὐγάτιζε	τα αύξανε, τα διόγκωνε
εἶτα	έπειτα
συνήντα	συναντούσε
ρώμια	οινοπνευματώδη ποτά (ρούμι)
οἴκαδε	προς το σπίτι, στο σπίτι
οὕτως εἶχον τὰ πράγματα	έτσι ήταν τα πράγματα, η κατάσταση

 

Ολοκληρώνοντας την Ενότητα 6

à«ἡ ἀτυχὴς»… «τό ἀληθὲς» Πώς κλίνονται τα επίθετα που ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία;

Ενικός αριθμός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική	ὁ ἀληθὴς	ἡ ἀληθὴς	τὸ ἀληθὲς
Γενική	τοῦ ἀληθοῦς	τῆς ἀληθοῦς	τοῦ ἀληθοῦς
Δοτική	τῷ ἀληθεῖ	τῇ ἀληθεῖ	τῷ ἀληθεῖ
Αιτιατική	τὸν ἀληθῆ	τὴν ἀληθῆ	τὸ ἀληθὲς
Κλητική	ὦ ἀληθὲς	ὦ ἀληθὲς	ὦ ἀληθὲς
Πληθυντικός αριθμός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική	οἱ ἀληθεῖς	αἱ ἀληθεῖς	τὰ ἀληθῆ
Γενική	τῶν ἀληθῶν	τῶν ἀληθῶν	τῶν ἀληθῶν
Δοτική	τοῖς ἀληθέσι	ταῖς ἀληθέσι	τοῖς ἀληθέσι
Αιτιατική	τοὺς ἀληθεῖς	τὰς ἀληθεῖς	τὰ ἀληθῆ
Κλητική	ὦ ἀληθεῖς	ὦ ἀληθεῖς	ὦ ἀληθῆ

1. Παρατηρούμε ότι το επίθετο έχει ακριβώς τις ίδιες καταλήξεις στο αρσενικό και στο θηλυκό γένος.

2.  Άλλα επίθετα που κλίνονται με τον ίδιο τρόπο τόσο στα Αρχαία, όσο και στα Νέα Ελληνικά (στην Ονομαστική, στην Γενική και στην Αιτιατική) είναι: ἀγενής, ἀκριβής, ἀσεβής, ἀσθενής, ἀτυχής, δυστυχής, εὐγενής, σαφής, ψευδής κ.ά.

 

à«Παντρεύοντας» δύο αντωνυμίες…

 [ ὅς, ἥ, ὅ ] +  [ τὶς, τὶς, τὶ ] à ὅστις, ἥτις, ὅ τι = ο οποίος, η οποία, το οποίο

(τις δύο αυτές αντωνυμίες τις γνωρίσαμε στις Ενότητες 1 και 4)

Ενικός αριθμός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική	ὅστις	ἥτις	ὅ τι
Γενική	οὗτινος	ἧστινος	οὗτινος
Δοτική	ᾧτινι	ᾗτινι	ᾧτινι
Αιτιατική	ὅντινα	ἥντινα	ὅ τι
Κλητική	-	-	-
Πληθυντικός αριθμός
	Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Ονομαστική	οἵτινες	αἵτινες	ἅτινα
Γενική	ὧντινων	ὧντινων	ὧντινων
Δοτική	οἷστισι	αἷστισι	οἷστισι
Αιτιατική	οὕστινας	ἅστινας	ἅτινα
Κλητική	-	-	-